Kto zabrał głos kobietom? O wyuczonym milczeniu w pracy i na scenie | Kama Kotowska | TEDxGdansk

0:11 Nie masz nic ciekawego do powiedzenia.

0:15 Nikogo to nie interesuje.

0:18 Kim ty w ogóle jesteś, żeby ludzie mieli cię słuchać?

0:23 Jak słyszeliście, ja jestem trenerką wystąpień publicznych i żyję z tego,

0:26 że mówię do ludzi, a innych uczę jak to robić dobrze.

0:29 A mimo to ten głos towarzyszył mi niemal od zawsze.

0:33 Ten głos był ze mną wtedy, kiedy pan Marek, informatyk z Wrocławia,

0:38 poczuł się w obowiązku, żeby powiedzieć mi,

0:40 że powinnam zejść na ziemię i spróbować trochę pokory.

0:45 Ten głos był ze mną wtedy, kiedy Marcel,

0:47 który na szczęście ma syna, a nie córkę, zdiagnozował u mnie alkoholizm.

0:52 Ten głos był ze mną wtedy,

0:54 kiedy pracownik Ministerstwa Obrony Narodowej i Miłośnik Gór Piotr jebnął,

1:00 kiedy usłyszał, czym ja się zajmuję zawodowo.

1:03 Słuchajcie, ten głos towarzyszył mi tak jak

1:05 prawdopodobnie większości z was niemal od zawsze,

1:09 ale to nie był mój głos, to była narracja, którą serwował mi świat.

1:16 W 2017 roku Linan, Saraj Lesli i Anri

1:21 Chipmian pokazali dzieciom różne zdjęcia kobiet i mężczyzn.

1:25 Następni powiedzieli im, że osoba,

1:26 którą mają wskazać na tym zdjęciu jest bardzo, bardzo mądra.

1:32 Pięcioletnie dziewczynki ochoczo wskazywały kobiety.

1:37 Natomiast pięcioletni chłopcy raczej wybierali mężczyzn.

1:42 To jest, słuchajcie, tak zwane zjawisko inoupitivity,

1:46 czyli taka naturalna zdolność i chęć do kibicowania naszym.

1:50 I możecie to kojarzyć, jeśli tak jak ja nie wiecie, czym jest spalony,

1:54 ale jak Lewy strzela gola Portugalczykom, to tam się drzemy jak poparzeni, nie?

1:59 Jakby kojarzycie ten motyw, znacie to?

2:01 Widzę, że znacie.

2:03 Ale wracając do naszego eksperymentu,

2:05 ku wielkiemu zdziwieniu naukowców sześcioletnie

2:09 dzieci reagowały już zupełnie inaczej.

2:12 Bo zarówno chłopcy, jak i dziewczynki na pytanie,

2:14 kto na tym zdjęciu jest bardzo,

2:16 bardzo mądry, częściej wskazywali jako geniusza mężczyznę.

2:22 I przyczynę tej sytuacji odkryła druga część tego eksperymentu,

2:25 w której dzieci mogły wybrać udział w grze.

2:28 Albo grze dla dzieci, które są bardzo mądre,

2:31 albo dla tych, które się bardzo starają.

2:34 No i tutaj znów w wieku 5 lat nie było jakiejś

2:37 specjalnej różnicy pomiędzy wyborem gry dla

2:39 małych geniuszy wśród dziewczynek i chłopców, ale już w wieku sześciu lat Kasie

2:45 wybierały tę grę znacznie rzadziej niż Krzysie.

2:48 I to moi drodzy jest gender confidence gap, czyli różnica w pewności siebie,

2:53 przez którą kobieta i mężczyzna mający

2:55 te same umiejętności zareagują zupełnie inaczej.

2:59 On powie: "Spróbuję", a ona powie: "Jeszcze nie jestem gotowa".

3:05 Kiedy zapytałam ponad 120 kobiet, które prowadzą swoje biznesy,

3:08 zarządzają zespołami, występują na konferencjach,

3:12 co powstrzymuje cię przed zabieraniem głosu?

3:15 Najczęściej słyszałam: "Nie jestem wystarczającą ekspertką.

3:19 Boję się, że popełnię błąd.

3:22 Martwię się, co pomyślą o mnie inni." Więc jak widzicie,

3:25 ta największa blokada wcale nie była techniczna.

3:28 tylko tożsamościowa i dotyczyła bycia wystarczającą.

3:33 I ta przepaść, ta różnica między wysoką oceną swoich możliwości

3:37 a wątpieniem w siebie pojawia się już tak wcześnie jak w przedszkolu.

3:42 Czyli pięcioletne dziewczynki wierzą tak samo mocno,

3:44 że mogą być geniuszami jak chłopcy,

3:46 ale 12 miesięcy później wierzą w to już znacznie rzadziej i znacznie mniej.

3:51 I nie dlatego, że myślą, że są słabsze,

3:53 ale dlatego, że ten geniusz zaczyna być przypisywany kulturowo.

3:58 Więc jak widzicie, wystarczy tak naprawdę jeden rok rozwoju,

4:01 jedna klasa w szkole,

4:03 żeby Basie zaczęły myśleć, że to raczej Janek jest Bystrzakiem, a nie ona.

4:11 Słuchajcie, to jest wyuczony głos stereotypu.

4:16 Ewidentnie coś, czego jesteśmy uczeni od dawna.

4:19 I on się pojawia zanim nauczymy się pisać pełnymi zdaniami.

4:22 On się pojawia zanim zaczniemy się zastanawiać

4:24 czy w ogóle mamy coś wartościowego do powiedzenia.

4:27 I ten głos nie przechodzi w liceum.

4:29 On nie mija na studiach.

4:30 On nas nie opuszcza w pracy,

4:32 a już na pewno nie opuszcza nas na scenie konferencyjnej.

4:37 Kilka lat temu włoscy studenci dostali ciekawy wybór.

4:41 Mogli dostać dwa dodatkowe punkty na swoim końcowym egzaminie,

4:44 jeśli zdecydują się wygłosić pracę zaliczeniową na forum.

4:49 No i kiedy ta to wygłoszenie miało nastąpić tylko i wyłącznie przed wykładowcą,

4:54 zgłosiła się niemal połowa studentów i połowa studentek z całego roku.

4:59 Ale już kiedy wystąpić mieli przed całą klasą, całą aulą,

5:04 odpadło kilku studentów, natomiast zrezygnowała co piąta ze studentek,

5:10 bo te doświadczenia społeczne i modelowanie

5:13 zachowań już od takiego bardzo wczesnego dzieciństwa

5:16 wpływają na gotowość i chęć zabierania głosu

5:19 przez kobiety i na ich pewność siebie,

5:21 a właściwie to jej brak, która niestety jest niezależna od tego,

5:25 jakie mają umiejętności, bo pewność siebie czy znów jej brak.

5:31 To jest kwestia wyuczona.

5:32 I to nie jest najgorsze, co ja wam dzisiaj powiem.

5:36 Wyobraźcie sobie taką akcję.

5:38 Mamy 22 sześcioosobowe grupy.

5:41 W każdej z nich trzej mężczyźni, trzy kobiety.

5:44 Zadanie mieli przerąbanie trudne,

5:47 bo musieli dodawać najszybciej jak się da i bez wykorzystania kalkulatora.

5:52 Nie wiem czy ktoś tutaj z młodzieży na sali jak coś

5:54 to to jest to czego używaliśmy zanim był czat GPT więc trudne zadanie było.

5:59 Musieli dodawać bez tego kalkulatora ciągi dwucyfrowych liczb.

6:03 Wiecie 36+ 98 27+ 53 i tak dalej.

6:08 Następnie zapytano każdego z nich jak uważa jakie miejsce

6:12 zajął na tle grupy jak wypadł na tle całej grupy.

6:16 Co drugi mężczyzna spodziewał się tego, że znajdzie się wśród najlepszych.

6:20 Tylko co piąta kobieta podzielała to zdanie i myślała tak samo o sobie.

6:25 Tymczasem realne wyniki były niemal identyczne.

6:31 Kobiety, które faktycznie były wśród najlepszych,

6:34 zdecydowanie rzadziej wierzyły, że tam są.

6:38 I wiecie, to jest coś, co wpływa na to, jak jesteśmy postrzegani.

6:41 To nie jest brak kompetencji, to nie jest brak umiejętności.

6:45 To jest systematyczna niedowiara w nasze możliwości i w nasze zabieranie głosu.

6:50 No bo jeżeli nie wierzymy, że jesteśmy w topce,

6:52 to mniej chętnie podnosimy rękę, mniej chętnie się odzywamy.

6:56 I dlatego wiele firm,

6:57 wiele organizacji bardzo często myli widoczność z potencjałem,

7:02 bo kiedy trzeba się zgłosić,

7:04 kiedy trzeba wyjść na pierwszy ogień, to raczej i nie idą wtedy najlepsi,

7:08 ale ci, którzy są najbardziej pewni siebie.

7:11 Więc kobiety nie rezygnują z zabierania głosu dlatego,

7:15 że są słabsze, lecz dlatego, że rzadziej wierzą, że są wśród najlepszych,

7:20 nawet wtedy, kiedy obiektywnie już tam są.

7:23 Zresztą badacze z Indii i ze Stanów Zjednoczonych

7:27 ukuli nawet takie pojęcie voice selfica mówiące o tym,

7:31 że wierzę w to, że potrafię zabrać głos,

7:34 że potrafię zadać trudne pytania, że potrafię się nie zgodzić,

7:38 że potrafię obronić swoje zdanie nawet wtedy,

7:41 kiedy sytuacja będzie dla mnie stresująca.

7:45 Voice self efficacy ma tylko dwa składniki.

7:48 Po pierwsze bezpieczeństwo psychologiczne,

7:50 czyli czy czeka mnie kara, jeśli się odezwę.

7:54 I po drugie instrumentalność głosu,

7:56 czyli czy to, że się odezwę w ogóle cokolwiek zmieni.

8:01 No jak ta sytuacja wygląda wśród kobiet?

8:04 W tym badaniu, o którym wam już wcześniej wspomniałam,

8:06 zapytałam kobiety, czy kiedykolwiek podczas spotkań doświadczyły przerywania,

8:10 podważania ich opinii,

8:12 przejmowania ich pomysłów i przedstawiania ich jako własne,

8:15 czy w ogóle oceniania ich samych, a nie ich argumentacji.

8:20 I bardzo chciałabym wam móc powiedzieć, że wyniki mnie zaskoczyły.

8:25 Niemal co druga kobieta spotkała się z seksistowskimi komentarzami.

8:30 Ponad 2/3 z przerywaniem w trakcie wypowiedzi.

8:35 Blisko trzy na cztery kobiety spotkały się z podważaniem ich kompetencji.

8:41 Zdecydowana większość doświadczyła więcej niż jednego z tych zjawisk.

8:47 No i słuchajcie, to nie jest klimat,

8:48 w którym rodzi się bezpieczeństwo psychologiczne.

8:51 No bo jak masz wierzyć, że nie czeka cię kara, kiedy się odezwiesz?

8:55 Jeżeli słyszysz i tutaj niestety pokazuję wam prawdziwe wypowiedzi,

8:59 które usłyszały uczestniczki mojego badania.

9:03 Siedź, słuchaj i się ucz.

9:05 Rybka, ty się dwa razy zastanów, zanim coś powiesz.

9:09 Co za farmazony.

9:11 Może masz na to jakieś badania,

9:12 ale ja mam 15 lat doświadczenia w zarządzaniu kobietami.

9:17 Albo kiedy po stanowczej wypowiedzi pada:

9:20 nie podchodź do tego tak emocjonalnie, czy to ten dzień w miesiącu?

9:26 lub gdy ktoś mówi: "Pani chyba jest asystentką,

9:29 a my potrzebujemy opinii specjalisty".

9:33 Czasami ten komentarz w ogóle nie dotyczy treści, a wyglądu.

9:37 Czasami ciała, czasami wieku, czasami tego, że wyglądasz tak młodo,

9:41 że właściwie nie wiadomo, czego mogłabyś nas nauczyć.

9:44 I wtedy włącza się kalkulacja.

9:47 Jedna z kobiet napisała mi: "Poczułam, że może lepiej się nie odzywać,

9:51 że może moje zdanie jest mniej ważne.

9:55 Inna zazwyczaj wtedy powoli milknę, aż w końcu przestaję się odzywać.

10:01 Jeszcze kolejna, zrezygnowałam z wystąpień na

10:05 kilka lat." To jest właśnie ten moment,

10:09 w którym voice selfica przestaje być teorią, bo jeżeli przerywanie jest normą,

10:15 jeżeli granica jest odbierana jako atak,

10:17 a stanowczość bywa nazywana bezczelnością,

10:21 to tak naprawdę zabieranie głosu nie jest

10:23 już tylko aktem komunikacji, jest aktem odwagi.

10:28 Dlatego wyuczone milczenie kobiet rzadko jest

10:31 powodem braku treści czy braku wiedzy.

10:34 zdecydowanie częściej jest wynikiem kalkulacji ryzyka,

10:37 większej odpowiedzialności za to co mówimy i wyższego kosztu emocjonalnego.

10:41 I dlatego ja uważam,

10:43 że powinniśmy przestać pytać dlaczego kobiety się nie odzywają,

10:46 a zacząć pytać jak wysoką cenę muszą zapłacić wtedy,

10:51 kiedy już to robią, bo Confidence gap produkuje wyuczone milczenie.

10:59 Zrobiło się ciężko, nie?

11:01 Siadła atmosfera.

11:03 Spokojnie, jest na to lekarstwo.

11:05 Ja mam dobrą wiadomość, jest na to lekarstwo i żeby je znaleźć,

11:08 musimy sobie znaleźć odpowiedź na pytanie,

11:11 co łączy Suzan Wójcicki, czyli wieloletnią szefową YouTubea,

11:15 Beyonce, Anię Lewandowską oraz Agnieszkę Holland.

11:20 Ja wiem, to jest niecodzienny zestaw,

11:22 ale odpowiedź na to pytanie poznali w 2021 roku włosy badacze,

11:27 bo oni dowiedli, że na sukces publiczny kobiet ogromny wpływ ma ich matka,

11:34 czyli córki matek pracujących jako dziennikarki, przedsiębiorczynie,

11:39 artystki czy też społeczniczki mają zdecydowanie większą chęć

11:42 i łatwość w zabieraniu głosu w dorosłym życiu.

11:47 No i może znacie ten kawał, że matka jest tylko jedna.

11:50 To słuchajcie, to nie do końca jest prawda, bowiem okazuje się,

11:54 że kiedy kobiety obserwują zabierającą głos liderkę, swoją przełożoną,

11:59 swoją szefową matkę pracową,

12:02 to ta ich chęć do zabierania głosu jest około 10% wyższa niż wtedy,

12:07 kiedy obserwują zabierającego głos lidera mężczyznę.

12:11 Czyli w praktyce oznacza to, że w zespole,

12:13 któremu przewodzi aktywna i widoczna Zosia,

12:16 jedna na trzy kobiety zabierze głos w porównaniu z identycznym zespołem,

12:20 na którego czele stanie Mariusz.

12:23 Ale musicie pamiętać, że sama obecność kobiet tam w zarządzie

12:28 czy w kadrze menadżerskiej firmy absolutnie nie wystarczy.

12:31 Voice self efficacy, czyli to właśnie przekonanie, że mój głos ma znaczenie,

12:35 że to co mam do powiedzenia ma znaczenie, rośnie wtedy i tylko wtedy,

12:40 kiedy kobieta liderka zabiera głos i tym samym pokazuje innym,

12:44 że się da, że warto, bo tylko widoczne liderki tworzą odważniejsze kobiety.

12:49 I wiedzieli o tym doskonale producenci mazaków,

12:53 a właściwie przedstawiciele agencji,

12:54 którzy kilka lat temu przygotowali dla nich taką kampanię Highlight Remarkable.

12:58 Więc mając świadomość tego,

13:00 że osiągnięcia kobiet w nauce są bardzo często wymazywane z podręczników,

13:05 a ta nasza reprezentacja w wielu branżach i zawodach jest mało widoczna,

13:10 postanowili zrobić serię grafik,

13:11 gdzie na starych historycznych zdjęciach z zakreślaczami

13:15 Stabilo podkreślali postaci kobiet zapomnianych w nauce.

13:20 Katrine Johnson, matematyczkę, której wyliczenia pozwoliły na bezpieczny powrót

13:24 na ziemię załogi misji Apollo 11.

13:27 Lisem Mitenner.

13:28 fizyczkę i współautorkę wyjaśnienia rozszczepienia jądra atomowego.

13:33 I tutaj tak notabenę wam powiem,

13:34 że nagrodę Nobla dostał tylko jej partner Otto Han czy Handy Lamar,

13:39 gwiazdę Hollywood, której pomysł na system sterowania

13:42 falami radiowymi odrzuciła Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych.

13:46 Kilka lat później ta sama technologia umożliwiła powstanie WiFi,

13:49 a nam niekończące się scrollowanie TikToka.

13:54 Możemy jej podziękować.

13:55 Dzięki Handy.

13:55 To się przydało.

13:57 Pewność siebie jest nie jest cechą charakteru.

14:01 Jest czymś czego my się uczymy.

14:02 To jest trening.

14:04 Ale milczenie też jest treningiem.

14:06 Więc jeśli słyszysz: "Nie przeszkadzaj,

14:08 nie wychylaj się", wcale nie jesteś taka mądra,

14:10 uczysz się milczeć, a ta cisza zaczyna być dla ciebie bezpieczna.

14:15 Bo confidence gap nie jest problemem kobiet, to jest efekt środowiska.

14:20 Natomiast jeśli zobaczysz widoczne odważne kobiety,

14:23 twój mózg rejestruje, kurczę, da się,

14:26 można tak robić i wtedy zaczynasz się uczyć, że jednak warto.

14:31 Więc jedna odważna kobieta na scenie daje głos setkom innych.

14:37 Więc tak naprawdę, żeby przekonać to, przełamać to wyłuczone milczenie,

14:40 wystarczy, że zaczniemy się odzywać, prawda?

14:43 I słuchajcie, być może ja was nawet przekonałam dzisiaj,

14:45 że pewność siebie jest kształtowana przez wychowanie.

14:48 być może przekonałam was, że warto zwiększać widoczność kobiet w biznesie.

14:53 Być może nawet wrócicie do domu i powiecie o tym swojej matce,

14:55 córce, przyjaciółce.

14:57 Ale na pytanie, czy chcecie zająć moje

15:00 miejsce tutaj na tej scenie przed tą publicznością?

15:04 Prawdopodobnie odpowiecie: "Jeszcze nie,

15:07 jeszcze nie jestem gotowa." Tylko pozwólcie,

15:10 że zapytam was, kiedy jest się gotową?

15:13 Co to właściwie oznacza być gotowym?

15:15 Brak stresu, pewność siebie, wolna przestrzeń w głowie,

15:20 może doba, która ma więcej niż 24 godziny.

15:26 Na tym zdjęciu od trzech dni biorę SSRe,

15:30 czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny,

15:34 potocznie zwane antydepresantami.

15:38 Na tym jestem w ośmiu miesięcy,

15:41 od ośmiu miesięcy w terapii i wtedy jeszcze tego nie wiem,

15:43 ale przede mną kolejne 2 lata.

15:47 Na tym wychodzę z bardzo trudnego dla mnie związku,

15:51 w którym nieraz słyszałam, że jestem czymś największym rozczarowaniem w życiu.

15:57 Na tym jestem szczęśliwa, na tym jestem sobą.

16:03 Wiecie co?

16:03 Łączę wszystkie te zdjęcia.

16:06 W żadnym z tych momentów nie byłam gotowa, ale też nie straciłam tego poczucia,

16:10 że mój głos ma znaczenie i że mam coś ważnego do powiedzenia.

16:13 I tak samo jest z tobą,

16:15 bo wyuczone milczenie narzucili ci inni, ale to nie znaczy,

16:19 że twój głos nie ma znaczenia, bo gotowość to nie jest uczucie, tylko działanie.

16:24 Więc bój się i rób.

16:26 I na koniec, już naprawdę na koniec chciałabym wam kogoś przedstawić.

16:30 To jest moja dwuletnia siostrzenica Emilka.

16:34 Najczęściej mówi do mnie Toti, Kakama oraz Gdzie Majo.

16:41 I no naprawdę i słuchajcie,

16:45 wszystko co ja wam dzisiaj powiedziałam i wszystko co ja robię robię

16:49 po to, żeby Emilka kiedy podrośnie i zacznie składać nieco dłuższe zdania,

16:54 mogła powiedzieć: "To co mówię ma znaczenie.

16:58 Mam coś do powiedzenia, jestem ważna i żeby nikt jej w tym nie przerywał.

17:05 Mówcie więc do siebie tak jak mówicie do swoich przyjaciół,

17:08 jak mówicie do swoich dzieci, jak ja chcę mówić do Emilki,

17:11 bo być może ten głos w waszej głowie to nie jest prawda.

17:15 Może to jest echo stereotypów i wyłączone milczenie.

17:19 Dziękuję bardzo za wasz czas i waszą uwagę.