Как христианство стало крупнейшей религией на Земле

0:21 30-ինլայնորենընդունվածենորպեսպատմականփաստ:Քրիստոնեությանվաղտարածումըվերագրվումէհավատարիմհետևորդներիմիփոքրխմբի՝առաքյալներին:Նրանցմիանումէմոտ 36-ինՊողոսը,ովԴամասկոսգնալուճանապարհինՔրիստոսիտեսիլքնէտեսնում:Պողոսնիրկյանքիառաքելություննէդարձնումավետարանը՝Քրիստոսիմահվանևհարության«բարիլուրը»տարածելը:Նաչափազանցհաջողակէ՝մարդկանցդարձիբերելովողջՄիջերկրականծովովևմինչևԻտալիայիարևմուտք:Մ.թ.

1:01 42-ինՄարկոս​​առաքյալըԱլեքսանդրիայումհիմնելէեկեղեցի,որըներկայիսղպտիուղղափառեկեղեցունախակարապետնէ։Նաևմ.թ.

1:14 52-ինԹոմասառաքյալը,ինչպեսասումեն,ժամանելէՀնդկաստանևայնտեղհիմնելմիքանիփոքրքրիստոնեականհամայնքներ։Պատմաբաններիմեծմասըկասկածումէդաապացույցներիբացակայությանպատճառով:Վաղմիսիոներները,ինչպիսինՊողոսնէր,հաջողությամբտարածեցինքրիստոնեությունըողջհռոմեականաշխարհումմ.թ.

1:43 100թվականինավարտվեցինչորսԱվետարանները,որոնքկազմումենԱստվածաշնչիՆորԿտակարանը։Նրանքմնումենքրիստոնեությանհիմքըմինչօրս:ՔրիստոնեությունըշարունակեցտարածվելՀռոմեականկայսրությունումևնրահարևաններիշրջանում։Մոտ 301թվականինՀայոցթագավորՏրդատ

2:08 III-նընդունեցքրիստոնեությունըևայնհռչակեցպետական​​կրոն՝Հայաստանըդարձնելովաշխարհիհնագույնքրիստոնեականպետությունը։ՔրիստոնյաներըհալածվումէինողջՀռոմեականկայսրությունում,որտեղկայսրնինքըհարգվումէրորպեսաստվածություն:Սակայնմ.թ.

2:29 312թվականին,ըստքրիստոնյամատենագիրների,ԿոնստանտինկայսրըՄիլվիյանկամրջիճակատամարտիցառաջտեսավխաչինշանըերկնքում։ՀաջորդտարինահրապարակեցՄիլանիհրամանագիրը՝օրինականացնելովքրիստոնեությունըողջՀռոմեականկայսրությունում։ 325թվականիննահրավիրեցՆիկիայիժողովը,որըառաջիննէրբազմաթիվպաշտոնականեկեղեցականժողովներից,որոնքնախատեսվածէինաստվածաբանականվեճերիլուծմանհամար։Խորհրդիններկաէինմոտ

3:03 300եպիսկոպոսներ,որոնքվկայումէինքրիստոնեությանվաղաճիևկազմակերպմանմասին:ԽորհուրդըհավանությունէտվելՆիկիականՀավատաբանությանը,հավատքիխոստովանություն,որնօգտագործվումէքրիստոնյաներիկողմիցմինչօրս:Այնուամենայնիվ,քրիստոնեությունըմնումէմասնատված,բազմաթիվաղանդներևուսմունքներշարունակումենգոյությունունենալ:ԲանավեճերիմեծմասըկենտրոնանումէՔրիստոսիճշգրիտէությանևԱստծոևԵրրորդությանհետՆրափոխհարաբերություններիվրա:Մոտ 330թվականինքրիստոնեությունըտարածվեցհարավայինԱֆրիկայում:ԷզանաթագավորըքրիստոնեությունըհռչակեցԱֆրիկայիեղջյուրումգտնվողԱքսումթագավորությանպաշտոնականկրոնը:ԱհաթեինչպեսէծնվելժամանակակիցԵթովպականեկեղեցին,որըհնագույններիցմեկնէաշխարհում։

4:01 380թվականինԹեոդոսիոսկայսրըհրապարակեցառաջինհռոմեականօրենքը,որըպաշտոնապեսսահմանեցուղղափառքրիստոնեականհավատքինորմերը։ՔրիստոնեությունըվերջնականապեսհաստատվեցորպեսՀռոմեականկայսրությանպետական​​կրոն։Նրաողջտարածքումքրիստոնյաներըհարձակվումենհինհեթանոսականտաճարներիվրա՝ավերելովորոշները,իսկմյուսներըվերածելովեկեղեցիների։Հետագայումկայսրերըարգելումենհինաստվածներիպաշտամունքըևհալածումնրանցհետևորդներին՝անվանելովնրանցհեթանոսներ,ինչընվաստացուցիչտերմինէ«հետամնաց»և«ստորադաս»բառերիհամար:Այսպեսկոչված«բարբարոս»ցեղերը,որոնքավերումենԱրևմտյանՀռոմեականկայսրությանմեծմասը՝վեստգոթերը,օստրոգոթներըևվանդալները,թեևսկզբումընդունումենքրիստոնեականությունը:Մոտ 405թվականինՍուրբՋերոմնավարտումէԱստվածաշնչինորլատիներենթարգմանությունը,որըկոչվումէ«Վուլգատա»:ԱյնդառնումէԿաթոլիկեկեղեցուպաշտոնականաստվածաշնչյանտեքստըևմինչօրսկաթոլիկԱստվածաշնչիհիմքնէ:Հաջորդերկուդարերիընթացքումմիսիոներները,երբեմնմեծանձնականվտանգիտակեն,ձգտումենքրիստոնեությունդարձնելհեթանոսականհամայնքներինևնրանցղեկավարներին:Ազդեցիկկառավարչիկրոնափոխությունըդառնումէառանցքայինռազմավարություն,որըհաճախհանգեցնումէամբողջպետություններիքրիստոնեացմանը:ՔրիստոնեությունըշարունակումէտարածվելԱրևմտյանԵվրոպայումնույնիսկԱրևմտյանՀռոմեականկայսրությանանկումիցհետո։Մոտ

5:47 432թվականինՍուրբՊատրիկըմեկնումէԻռլանդիա՝սկսելովիռլանդացիներիկրոնափոխությունը։ 508թվականինֆրանկներիթագավորԿլովիսըմկրտվումէ՝ավարտինհասցնելովԳալիայիքրիստոնեացումը։

6:04 563թվականինվանականԿոլումբանԻռլանդիայիցժամանումէարևմտյանՇոտլանդիաևհիմնումվանքԻոնակղզում,որըամենահիններիցէԱրևմտյանԵվրոպայում:

6:16 589թվականինվեստգոթերիթագավորՌեկարեդըհրաժարվումէարիոսականությունիցևիրողջթագավորությունըդարձնումկաթոլիկություն։ 597թվականինՀռոմիպապԳրիգորՄեծըԲրիտանիաէուղարկումսուրբՕգոստինոսին։ՆաքրիստոնեությունէընդունումՔենթիթագավորԷթելբերտին՝սկսելովանգլիացիներիքրիստոնեացումը։

6:49 635թվականինԱլոպենըդառնումէառաջինհայտնիքրիստոնյամիսիոները,ովհասելէՉինաստան:ՏանդինաստիայիԹայզոնգկայսրըհրամանագիրէարձակում,որըթույլէտալիսքրիստոնեությանտարածումը։Միսիոներներըկառուցումենեկեղեցիներևթարգմանումքրիստոնեականտեքստերըչինարեն:Քրիստոնեականաստվածաբանությունըխառնվումէտեղականավանդույթներին՝ընդունելովդաոսականևբուդդայականտերմինաբանություն։Միևնույնժամանակ,արաբականբանակները,հռչակելովնորհավատք՝իսլամը,գրավումենՄերձավորԱրևելքիևՀյուսիսայինԱֆրիկայիմեծմասը……ևվերահսկողությունենհաստատումԵրուսաղեմիքրիստոնյաներիհամարամենասուրբվայրերիվրա:

7:39 720թվականինմահմեդականներինվաճումներըհասնումենՊիրենեյանթերակղզի։Այնուամենայնիվ,իսլամականկառավարիչներիմեծմասըհանդուրժումէքրիստոնեությունըիրենցերկրներում:Եվչնայածքրիստոնյաներըհամարվումեներկրորդկարգիհպատակներ,նրանցհամայնքներըշարունակումենգոյությունունենալ:ԱյդժամանակմիջնադարյանԵվրոպանմասնատվածէբազմաթիվթագավորությունների։ՖրանկներիթագավորԿարլոսՄեծնիրիշխանություննընդլայնումէՖրանսիայում,Բավարիայում,ՍաքսոնիայումևՀյուսիսայինԻսպանիայում:Ուրէլորնանվաճի,նաիրնորհպատակներինքրիստոնեությունէդարձնում,հաճախ՝զենքիուժով։ 800թվականինՊապընրանթագադրումէորպես«Հռոմեացիներիկայսր»,առաջինըհազարտարիտևողդինաստիայիմեջ։Քրիստոնեությունըշարունակումէտարածվելհյուսիսումևարևելքում՝թագավորականնորկրոնափոխություններիմիջոցով.

8:39 965թվականինԴանիայիթագավորՀարալդԲլյուտուտ;հետոարքայազնՄիեշկո I-ըևլեհականազնվականությունը.

9:29 1054թվականինհունականարևելյանեկեղեցու՝ԿոստանդնուպոլսիպատրիարքիգլխավորությամբևՀռոմիպապիօրոքԼատինականարևմտյանեկեղեցումիջևլարվածությունըհանգեցրեցհերձման՝Մեծհերձվածությանը։Այսպիսով,վերջապեսձևավորվումենԱրևելյանՈւղղափառևՀռոմիկաթոլիկեկեղեցիները:ԱրեւելյանՀռոմեականկամԲյուզանդականկայսրությունըենթարկվումէսելջուկներիուժեղճնշմանը։ 1095թվականինՀռոմիՊապՈւրբան

10:04 II-ըկոչէանումխաչակրացարշավանքիրականացնել՝օգնելուԲյուզանդիայինևվերադարձնելուՍուրբերկիրըքրիստոնյաներիհամար:Նախոստանումէազատարձակելբոլորմասնակիցներին,իսկկաթոլիկներըգրանցվումենհազարավոր:ԱռաջինխաչակրացարշավանքիհաջողությունըհանգեցնումէմիքանիքրիստոնեականպետություններիստեղծմանըԼևանտում,բայցերկուհարյուրտարիէլչանցած,նրանքբոլորըկանցնենիրենցմահմեդականհարևաններիձեռքը:ՔրիստոնյակառավարիչներըՊիրենեյանթերակղզումավելիմեծհաջողություններիենհասնում՝աստիճանաբարմուսուլմաններիցհետվերցնելով

10:44 8-րդդարինվաճումները։ՀյուսիսայինԵվրոպայումխաչակրացարշավանքներենմղվումԲալթյանևՖինլանդիայիհեթանոսներիդեմ։Մինչդեռքրիստոնեությունըշարունակումէիրդիրքերըգրավելարևելքում:ՊապականլեգատՀովհաննեսՄոնտեկորվինացինանցնումէՀայաստանը,ՊարսկաստանըևՀնդկաստանըևհասնումՉինաստան,որտեղ 1294թվականինդառնումէապագաՊեկինիառաջինեպիսկոպոսը։

11:19 1386թվականինՄեծԴքսՅագելոն՝Լիտվայիվերջինհեթանոստիրակալը,ընդունումէմկրտությունըևսկսումկրոնափոխդարձնելիրհպատակներին։ 1453թվականինօսմանյանթուրքերըգրավեցինԿոստանդնուպոլիսը,որըԱրևելյանուղղափառեկեղեցուկենտրոննէր։Կոստանդնուպոլիսըհամարվումէր«ՆորՀռոմ»։ՆրաանկումիցհետոՌուսուղղափառեկեղեցինԲացահայտումներիդարաշրջանը,որընշանավորվումէհամարձակծովայինարշավներով,կլինիայնժամանակաշրջանը,երբարևմտաեվրոպականտերություններըքրիստոնեությունըկբերենամենահեռավորերկրներ:

12:21 1482թվականինպորտուգալականկարավելըհասնումէԿոնգոյիթագավորություն։ԻնըտարիանցնրատիրակալՆզինգաաՆկուվունբազմաթիվազնվականներիհետընդունումէքրիստոնեությունը։Ավելիուշթագավորըկհրաժարվիկաթոլիկհավատքից,սակայնքրիստոնեությունըկմնաԿոնգոյիպետական​​կրոնը։ 1492թվականինԻսպանիայիկաթոլիկմիապետներըհաղթումենմահմեդականվերջինկառավարիչներին.

13:20 1493թվականինՊապԱլեքսանդր VI-ըթողարկումէցուլ՝ԻսպանիայինփոխանցելովՀարավայինԱմերիկայիհայտնաբերվածհողերինկատմամբպահանջներկայացնելուիրավունքը։Փաստաթղթումասվումէ,որ«մերժամանակներումամենամեծնշանակությունըկաթոլիկհավատքիևքրիստոնեականկրոնիբարձրացումնէևդրաամրապնդումնուտարածումըհանունհոգիներիփրկությանևհանունբարբարոսժողովուրդներիայսհավատքիխոնարհությանուդարձի»։ՄեկտարիանցՏորդեսիլյասիպայմանագիրը«Նորաշխարհը»բաժանումէԻսպանիայիևՊորտուգալիայիմիջև՝երևակայականգծիցդեպիարևմուտքգտնվողամենինչգնումէԻսպանիա,արևելքում՝Պորտուգալիա։Որտեղոտքէդնումիսպանականևպորտուգալականարշավախմբերիոտքը,այնտեղհետևումենքրիստոնյամիսիոներները:Ապագա«ՆորԻսպանիայի»տարածքումիսպանացիներըպարտադրումենհռոմեականկաթոլիկություն՝բռնիկրոնափոխդարձնելովբնիկժողովուրդներինևփորձելովարմատախիլանելնրանցավանդականհավատալիքները։Նույնըտեղիէունենումավելիհարավ՝Պերուում,ինչպեսնաևպորտուգալականԲրազիլիայում։Բացահայտմանդարաշրջանընաևնշումէանդրատլանտյանստրուկներիառևտրիսկիզբը.

14:53 16-րդդարումպորտուգալացիմիսիոներներըափիերկայնքովհաստատումենկայունքրիստոնեականհամայնքներ։Միևնույնժամանակ,Եվրոպայումնորմեծհերձվածությունէհասունանումքրիստոնեությաններսում:

15:11 1517թվականինգերմանացիվանականՄարտինԼյութերըսուրքննադատությանենթարկեցայն,ինչնահամարումէՀռոմիկաթոլիկեկեղեցուկոռումպացվածգործելակերպը՝սկիզբդնելովբողոքականռեֆորմացիային։Բարեփոխումներիբողոքականպահանջներըարագորենտարածվեցին՝Գուտենբերգիտպագրությանաջակցությամբևեվրոպականկառավարիչներիկողմիցընդունվումենքաղաքականևհոգևորպատճառներով:ԲողոքականությունըարմատավորվումէՀյուսիսայինԵվրոպայում։ 1534թվականինԱնգլիայիՀենրի

15:51 VIII-ըխզվումէՀռոմիցևիրենհռչակումԱնգլիայիեկեղեցուղեկավար։Իսկզբանեբողոքականությունըբաժանվումէտարբերդավանանքների՝կալվինիստներ,լյութերականներ,բապտիստներ,անաբապտիստներ,մորավացիներ,անգլիկաններևպրեսբիտերներ:Այնուամենայնիվ,կաթոլիկությունըմնումէքրիստոնեությանամենամեծճյուղը։ԱյնտարածվումէՀարավարևելյանԱսիայում՝պորտուգալականևիսպանականառևտրայինընդլայնմանհետմեկտեղ:ՄիսիոներՖրենսիսՔսավյենճանապարհորդումէամբողջԱսիայում.

16:34 1542թվականիննաիջնում​​էԳոա,

16:39 1545թվականինայցելումէԻնդոնեզիայիպորտուգալականֆորպոստները,իսկ 1549թվականիննաժամանումէՃապոնիա,որտեղքրիստոնեությունըշատհետևորդներէգտնում։

16:54 1565թվականինՖիլիպիններըդառնումենիսպանականգաղութևեվրոպականառևտրիկարևորհանգույց;Շուտովկաթոլիկմիսիոներներըքրիստոնեությունըդարձնումենարշիպելագիգերիշխողկրոնը։

17:06 17-րդդարիսկզբինԱնգլիայիևՆիդեռլանդներիբողոքականներըգաղութներենհիմնումՀյուսիսայինԱմերիկայիափերիերկայնքով։Շատերըպուրիտաններեն,ովքերձգտումենկրոնականազատությանևօրինակելիքրիստոնեականհամայնքներստեղծելուհնարավորության:ՄիսիոներՋոնԷլիոթըկապէհաստատումՄասաչուսեթսիբնիկցեղերիհետևնրանցլեզվովԱստվածաշունչէհրատարակումմինչև 1663թվականը,բայցդավանափոխանելունրաջանքերըսահմանափակհաջողությունունեցան:Հետագադարերումհենցաճողեվրոպականբնակչություննէքրիստոնեությունըտարածումմայրցամաքում:

17:49 18-րդդարիվերջումեվրոպացիներըհաստատապեսհաստատելենքրիստոնեությունըողջԱմերիկայում։Թե՛Բրիտանիայում,թե՛ապագաՄիացյալՆահանգներումդարընշանավորվումէկրոնականվերածննդիմիքանիալիքներով,որոնքհայտնիենորպեսՄեծզարթոնք:Դրանքծնումենժամանակակիցավետարանականշարժումը,որնընդգծումէՍուրբԳիրքըևանձնականփրկությունը:ՄեկդարառաջՌուսաստանումեկեղեցականպառակտումէրսկսվել։ 1666–1667թվականներիՄոսկվայիՄեծժողովումցարԱլեքսեյՄիխայլովիչնաջակցեցբարեփոխմանը,հակառակորդներըանաստվածէին,իսկպատրիարքՆիկոնըդատապարտվեցևպաշտոնանկարվեցոչթեբարեփոխումների,այլիրչարագործություններիհամար՝պատրիարքականաթոռիցչարտոնվածլքելուևցարիիշխանությունըվերդասելուցանկությանհամար։Հինհավատացյալներըհայտարարվեցինպետական​​հանցագործներ.

19:03 1682թվականինԱվվակումըմահապատժիէենթարկվելՊուստոզերսկում,նրա«Կյանքը»տարածվելէամբողջերկրում։Հինհավատացյալներըգնացինընդհատակ՝անտառներ,Դոն,Պոմորիե,Սիբիր,Ուրալ,Կամայիշրջանևարտասահման:Ծագեցինտարբերպայմանագրեր՝Պոպովցիներ,Բեգունցիներ,Բեգուններ,Մասոններ։ՀետագայումՊետրոս I-ըխստացրեցհարկերըևՀինհավատացյալներիննշանակեցհատուկ«շիզմատիկ»դասերի։

19:35 19-րդդարումհալածանքներըթուլացելէին,սակայնսահմանափակումներըմնացելէին։Միայն

19:41 1905թվականինՆիկոլայ II-իհրամանագրովիրավունքներտրվեցինհինհավատացյալներին.

20:11 1788թվականինքրիստոնեությունըեկավԱվստրալիաառաջինբրիտանականգաղութիհետմիասին:

20:18 1797թվականինԼոնդոնիմիսիոներականընկերությունըառաջինքարոզիչներինուղարկեցԱրևելյանՊոլինեզիա։Դամիսիոներականգործունեություննէր,որըդարձավքրիստոնեությանտարածմանհիմնականշարժիչուժըԽաղաղօվկիանոսիհարավայինկղզիներում:ԱյնուհետևքրիստոնեությունըհասավՆորԶելանդիա,որտեղ 1814թվականինմիսիոներՍամուելՄարսդենըկարդացառաջինքրիստոնեականքարոզը։ՔրիստոնյամիսիոներներըհավատքըտարածեցինողջՀնդկաստանում,որոնցթվումէրբապտիստհովիվՈւիլյամՔերին:Նրանանվանումեն«ժամանակակիցմիսիոներականաշխատանքիհայր».

21:08 1857թվականինբրիտանականտիրապետությանդեմհնդկականՄեծապստամբությանպատճառներիցմեկը:Սկսվեց«հերոսմիսիոներների»ժամանակը՝տղամարդկանցևկանանց,ովքերերկարուվտանգավորճանապարհորդություններէինանումհեռավորերկրներում«հոգիներփրկելու»:ՇոտլանդացիմիսիոներԴեյվիդԼիվինգսթոնըթերևսամենահայտնինէ.

21:55 1884թվականինԱմերիկապրեսբիտերներըժամանեցինԿորեա՝միաժամանակբերելովարևմտյանբժշկությունըևքրիստոնեությունը։Նորկրոնըշատարագարմատավորվեց.

22:12 1880-ականթվականներինեվրոպականտերություններըսկսեցին«Աֆրիկայիհամարպայքարը»՝վերջինանկախաֆրիկյանպետություններիգաղութայինվերաբաժանումը:

22:24 1914թվականիննրանքգրավելէինմայրցամաքի 90տոկոսը՝իրենցհետբերելովքրիստոնեությունը։Չինաստանըերկարժամանակհիմնականումանթափանցմնացքրիստոնեությանհանդեպ,երբ

22:40 20-րդդարիսկզբինընդամենըմոտ 100,000նորադարձէր:Քրիստոնեությանտարածումընույնպեսարյունալիհակազդեցությունառաջացրեց՝բռնցքամարտիկներիապստամբությամբ,որիժամանակհազարավորչինացիքրիստոնյաներմահացան։Սակայն

22:55 1900թվականիցհետոլայնածավալմիսիոներականաշխատանքըհանգեցրեցհազարավորեկեղեցիներիկառուցմանըևմինչև 1945թվականըքրիստոնյաներիթիվըմոտ

23:06 4միլիոնիհասավ:

23:08 20-րդդարումկոմունիզմիվերելքըլուրջսպառնալիքդարձավքրիստոնեությանևայլկրոններիհամար:ԽորհրդայինՄիությանևԿենտրոնականևԱրևելյանԵվրոպայիկոմունիստական​​կառավարություններըոչնչացնումենեկեղեցականկառույցներըևճնշումենպաշտամունքը:Սակայնքրիստոնեություննապացուցումէ,որավելիդիմացկունվարդապետությունէ.

23:58 2,3միլիարդքրիստոնյաներ՝աշխարհիբնակչությանգրեթեմեկերրորդը,ապրումևաղոթումենգրեթեբոլորերկրներում:Քրիստոնյաների,այլդավանանքներիկամառանցկրոնիմարդկանցհամարսաեղելևմնումէիսկապեսզարմանալիպատմականճանապարհորդություն:Շնորհակալությունդիտելուհամար:Եթե​​ձեզդուրեկավայստեսանյութը,ապաբաժանորդագրվեքմերալիքին,հավանեքայնևանպայմանկիսվեքձերընկերներիհետ։Մենքունենքհեռագրայինալիք,հղումըկլինինկարագրությանմեջ։Բաժանորդագրվեք,այնտեղմենքկտեղադրենքհետաքրքիրնյութերպատմությանվերաբերյալ,ինչպեսնաևկտեղեկացնենքձեզնորտեսանյութերիթողարկմանմասին։Եվեթեբաժանորդագրվեք Boosty-ին,դուքկստանաքվաղաժամմուտքդեպինորտեսանյութեր,ինչպեսնաևհիշատակումտեսանյութիվերջում:ՀատուկշնորհակալությունՋոնՎլադիմիրովին,ՍերգեյՌեզնիկին,ՎիկտորՈւմանեցին,ԻոսիֆԲոժիչին։